Denkexperiment

Onderstaand schema is een eenvoudige rekenoefening die het onderscheid illustreert tussen absolute (nominale) waarden en relatieve verhoudingen. Het schema is niet bedoeld als model van de werkelijkheid, maar als een hulpmiddel om hier even bij stil te staan. Niet alleen kunnen minieme verschuivingen andere invalshoeken mogelijk maken, maar ook, en dat veel vaker onbewust, misverstanden in de hand werken. Een onderliggend abstract hoeft daarom niet te veranderen, onze manier van kijken kan uniek en subjectief immers variabel zijn.

Klassiek

Het schema brengt een aantal klassieke begrippen, zoals referentie, component en relatieve verhouding, samen in één overzicht. Vergelijkbare redeneringen liggen aan de basis van procentrekening, statistiek en tal van wetenschappelijke toepassingen. Maar juist daarom kan een simplificatie soms ook verrassend verhelderend zijn, wanneer we het in termen van ‘back to basics’ oplichten binnen een veelvoud aan modellen en aspiraties die het leven rijk is. De vraag naar enige nutswaarde is een andere kwestie, dit is ook sterk afhankelijk van de context waarin deze vereenvoudiging wordt ingebed.

Synthese

Ervaringsverhalen kunnen lang of kort zijn, net zoals een synthese de uitkomst van een onderzoek dat voortschrijdend een aantal inzichten oplevert die voorheen niet tot het parate kennisdomein behoorden. Onderhavig schema, doordenkend over de simplificatie, is hier slechts een voorbeeld van. Vanaf hier is de stap naar de speltheorie, besluitvorming, statistiek en andere wetenschappelijke disciplines niet eens zo groot. En telkens staat – des levens het aantal individuele contexten niet alleen variabel maar ook ontelbaar – de vraag hoe mensen omgaan met informatie, keuzes en onderlinge verhoudingen centraal.

Katalysator

In dit korte bestek is het geen zaak om alle mogelijke variaties binnen dit denkexperiment te willen beschrijven, dit zou gezien de complexiteit der dingen zelfs onmogelijk zijn. Wat hiermee bedoeld wil worden, of aangetoond kan worden, is dat een neutrale stimulus aanleiding kan geven tot inzichten die het navigerende zelf op een pad plaatst dat niet eerder bewandeld werd. Herleid tot een aantal evidenties maakt het helder dat ‘back to basics’ ook op verschillende manieren geïnterpreteerd kan worden. In dit specfieke geval is immers ook een non-lineaire katalysator redelijk afleidbaar, als in het leven metaforisch ‘ingebakken’ maar zelden expliciet zo benoemd. Deze katalysator kunnen we in een visualisatie omzetten, als een tweeledig sturingsmechanisme dat toepassingen kent in de economie en sociologie.