Inspiratie

Om niet te verzanden in strikt arbitraire stellingen zonder meer is het niet onverstandig om enige voorzichtigheid aan de dag te leggen. De perceptie, we kunnen immers niet weten wat we niet weten. Nieuwe informatie kan daarom ook op verschillende manieren onthaald worden en quasi onvermijdelijk niet zelden de emotie beroeren. Adequate procesbegeleiding is dan ook een ideaal maar om heel wat verschillende redenen beslist geen garantie, noch individueel, noch collectief. Verbazing en verwondering, het is echter niet dat hierover geen relevante kennis zou bestaan. Onder het motto het proces is de weg, met vallen en opstaan.

Creativiteit

Als het leven van een organisatie in haar praktijkgemeenschappen zetelt, en als creativiteit, leren, verandering en ontwikkeling inherent zijn aan alle levende systemen, kunnen we ons afvragen hoe deze processen zich feitelijk in de levende netwerken en gemeenschappen van de organisatie manifesteren. Om deze vraag te beantwoorden kunnen we ons buigen over een sleutelkenmerk van leven, namelijk het spontaan verschijnen of doorbreken van een nieuwe ordening. Een nieuwe ordening impliceert transformatie zodat een AB-perspectief zich organisch ontvouwt, zoals, zonder in detail te treden, weerspiegeld in de spelconsole.

Doorbraak

Het verschijnsel ‘doorbreken’ voltrekt zich op kritische punten van instabiliteit die het gevolg zijn van fluctuaties in de omgeving die door terugkoppelingslussen worden versterkt. Doorbreken leidt tot het ontstaan van een innovatie die in kwalitatieve zin vaak verschilt van de verschijnselen waaruit zij is voortgekomen. Het continu genereren van innovaties, de creatieve vooruitgang van de natuur zoals de filosoof Alfred North Whitehead het wilde noemen, is een sleuteleigenschap van alle levende systemen. Creatieve vooruitgang kan echter op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, herstel is immers ook vooruitgang.

Collectief

In een menselijke organisatie kan de trigger of gebeurtenis die de stoot geeft tot het op gang komen van het doorbraakproces bestaan uit een – misschien zelfs niet eens van betekenis voor wie ze oppert – terloopse opmerking, maar wel voor zij die er gevoelig aan zijn en hiermee aan de slag gaan. Omdat de opmerking betekenisvol is, kiezen zij ervoor de informatie snel te laten circuleren door de netwerken van de organisatie. Deze informatie kan doorheen de netwerken worden versterkt en uitgebreid, zelfs in die mate dat het vigerende paradigma deze impulsen niet langer in haar bestaande toestand kan absorberen.

Breekpunt

Als dat gebeurt is het punt van instabiliteit bereikt, het systeem kan de nieuwe informatie niet integreren in haar bestaande ordening en is genoodzaakt iets van haar courante structuren, gedragingen en/of overtuigingen overboord te zetten. Het gevolg is een toestand van chaotische verwarring, onzekerheid en twijfel. Hieruit vloeit een nieuwe ordeningsvorm, georganiseerd rondom nieuwe betekenis, normen, waarden en ethiek. De nieuwe ordening is echter door niemand ontworpen maar breekt door als gevolg van de collectieve creativiteit van de organisatie. Merk op dat het kleinste detail daartoe kan bijdragen, dixit chaostheoretici.

Ontvankelijkheid

Dit is een gefaseerd proces, in het eerste stadium dient er een zekere ontvankelijkheid in de organisatie voorhanden te zijn, een bereidheid om zich te laten ‘storen’ want alleen dan kan het proces op gang komen. Ook moet er een actief communicatienetwerk zijn, met tal van terugkoppelingslussen ter versterking van het innovatieproces. Het volgende stadium is het instabiliteitspunt dat als een vijandige spanning, chaos, onzekerheid en/of zelfs een crisis kan worden ervaren. In dit stadium kan het systeem of ineenstorten, of doorbreken naar een nieuwe ordeningstoestand, gekenmerkt door ambivalentie en turbulentie, hypergevoelig.

Emotie

De ervaring van kritische instabiliteit gaat ten individuele titel soms gepaard met hevige emoties, zoals angst, verwarring, zelftwijfel en/of verdriet. Dit kan zelfs het karakter van een existentiële crisis aannemen. Uiteraard hoeven niet alle crisis- en/of doorbraakervaringen extreem te worden ervaren, dit belemmert immers de diepere verwerking van informatie met vaak (te) voorbarige conclusies, nefast. De hevigheid van de doorbraakervaring kent echter vele gradaties, van kleine plotselinge inzichten tot pijnlijk en/of euforisch stemmende transformaties. Wat ze gemeen hebben is het gevoel van onzekerheid en een verlies aan houvast dat enig onbehagen kan wekken, diepere introspectie stimulerend of genoodzakend.

Mysterieus

Zowel kunstenaars als wetenschappers hebben zulke verhelderende ogenblikken van ontzag en verwondering beschreven, waarin een chaotische situatie zich op wonderbaarlijke manier uitkristalliseert tot een nieuw idee of oplossing voor een tot dan toe schijnbaar onoplosbaar probleem. Door het door en door non-lineaire karakter laat dit proces zich echter niet altijd ten volle analyseren door ons strikt lineaire denken, zodat we vaak geneigd zijn het als, zoniet mysterieus, sociaal vreemd te percipiëren. Specifiek met betrekking tot biflatie, een term zoals onveranderlijk veranderlijke katalysator is, ondanks zo fundamenteel, dan ook niet alledaags.